واژهنامهٔ الفبایی
۱۱۸ اصطلاح، مرتبشده بر اساس حرف اول. برای یافتن سریع، از جستوجوی بالای صفحه استفاده کنید.
آ
- آربیتراژ ارز دیجیتالآربیتراژ ارز دیجیتال تلاش برای کسب سود از اختلاف موقت قیمت یک دارایی یا رابطهٔ ناهماهنگ چند بازار است. سود واقعی فقط وقتی وجود دارد که همهٔ سفارشها پس از کارمزد، لغزش، زمان انتقال و ریسک اجرا با موفقیت بسته شوند.
- آزمایش CBCآزمایش CBC یا شمارش کامل سلولهای خون، مجموعهای از اندازهگیریها دربارهٔ گلبول قرمز، گلبول سفید، پلاکت، هموگلوبین و شاخصهای مرتبط است. نتیجهٔ خارج از محدوده بهتنهایی تشخیص بیماری نیست.
ا
- ابرهوش مصنوعی ASIابرهوش مصنوعی (ASI) به سیستمی فرضی گفته میشود که در تقریباً همهٔ حوزههای فکری — از پژوهش علمی و خلاقیت تا مهارت اجتماعی — از توانمندترین انسانها پیشی بگیرد. این مفهوم کاملاً نظری است؛ نه چنین سیستمی وجود دارد و نه مسیر روشنی برای ساخت آن.
- اتریوماتریوم یک شبکهٔ بلاکچینی عمومی و سکوی اجرای برنامههای غیرمتمرکز است. برنامههای آن با قرارداد هوشمند اجرا میشوند و دارایی بومی شبکه، اتر با نماد ETH، برای پرداخت کارمزد و مشارکت در امنیت شبکه به کار میرود.
- اتوماسیون هوشمنداتوماسیون هوشمند ترکیب خودکارسازی سنتی فرایندها با هوش مصنوعی است. اتوماسیون کلاسیک فقط کارهای کاملاً قاعدهمند را انجام میدهد؛ اتوماسیون هوشمند با افزودن توان درک و قضاوت، کارهایی را هم پوشش میدهد که ورودیشان نامنظم و مبهم است.
- ارز دیجیتالارز دیجیتال اصطلاحی چتری برای هر پولی است که فقط بهشکل الکترونیکی وجود دارد و نسخهٔ فیزیکی ندارد. این دسته گستردهتر از رمزارز است و پول الکترونیکی بانکی و ارزهای دیجیتال بانک مرکزی را هم در بر میگیرد.
- ارزش پیشنهادیارزش پیشنهادی بیان روشن این است که محصول شما چه مشکلی را برای چه کسی حل میکند و چرا او باید شما را انتخاب کند. باید در چند ثانیه قابل فهم باشد و مشخصاً به یک نیاز واقعی اشاره کند، نه به ویژگیهای محصول.
- استارتاپاستارتاپ سازمانی موقت برای جستوجوی یک مدل کسبوکار تکرارپذیر و مقیاسپذیر در شرایط عدمقطعیت است. هر شرکت تازهتأسیس، اپلیکیشن یا کسبوکار کوچک لزوماً استارتاپ نیست.
- استراتژی اقیانوس آبیاستراتژی اقیانوس آبی رویکردی است که بهجای رقابت در بازار موجود و اشباعشده، پیشنهاد میکند فضای بازار تازهای بسازید که در آن رقابت بیمعنا شود. استعارهٔ آن روشن است: اقیانوس قرمز از خون رقابت، در برابر اقیانوس آبی و دستنخورده.
- استریلیزاسیوناستریلیزاسیون فرآیند حرارتدهی شدید مواد غذایی است که نهتنها میکروبهای فعال، بلکه هاگهای مقاوم را هم از بین میبرد. نتیجه، محصولی است که میتواند ماهها بدون یخچال بماند — به قیمت تغییر محسوستر در طعم و رنگ.
- اقتصاداقتصاد علم مطالعهٔ چگونگی تخصیص منابع کمیاب میان نیازهای نامحدود است. هستهٔ همهٔ بحثهای اقتصادی یک واقعیت ساده است: منابع محدودند و هر انتخابی به معنی چشمپوشی از انتخاب دیگری است.
- الگوریتمالگوریتم دنبالهای متناهی از گامهای دقیق و بدون ابهام است که مسئلهای را حل میکند. الگوریتم مستقل از زبان برنامهنویسی است: یک الگوریتم واحد را میتوان در هر زبانی پیاده کرد، درست مثل دستور پختی که با هر اجاقی قابل اجراست.
- الگوریتم هوش مصنوعیالگوریتم هوش مصنوعی دستورالعملی گامبهگام است که تعیین میکند سیستم چطور از داده یاد بگیرد و چطور پارامترهای خود را اصلاح کند. الگوریتم، «روش یادگیری» است؛ مدل ، حاصل بهکارگیری آن روش روی دادهای مشخص.
- الگوریتم گوگلالگوریتم گوگل مجموعهٔ سامانههایی است که تصمیم میگیرند برای هر عبارت جستوجو، کدام صفحات و با چه ترتیبی نمایش داده شوند. برخلاف تصور رایج، یک فرمول واحد نیست؛ دهها سامانهٔ مستقل است که هر کدام بخشی از قضاوت را انجام میدهند.
- اندرویداندروید یک پشتهٔ نرمافزاری متنباز و مبتنی بر هستهٔ لینوکس برای دستگاههای گوناگون، بهویژه گوشی و تبلت است. سیستمعامل پایه، خدمات دستگاه و فروشگاه یا برنامههای ازپیشنصبشده لزوماً یک چیز نیستند.
- اهرم Leverageاهرم یا Leverage امکان کنترل موقعیتی بزرگتر از سرمایهٔ وثیقهگذاشتهشده است. اهرم سود بالقوه را بزرگ میکند اما زیان، کارمزد و احتمال لیکوییدشدن را نیز با همان منطق تشدید میکند؛ خودش مزیت معاملاتی ایجاد نمیکند.
- اینترنتاینترنت شبکهای جهانی از شبکههای کوچکتر است که با قواعد ارتباطی مشترک به هم وصل شدهاند. نکتهای که اغلب اشتباه گرفته میشود: اینترنت زیرساخت است و وب فقط یکی از سرویسهایی است که روی آن اجرا میشود.
- ایندکس گوگلایندکس گوگل پایگاه دادهٔ عظیمی است که محتوای تحلیلشدهٔ صفحات وب در آن ذخیره میشود. وقتی چیزی جستوجو میکنید، گوگل در لحظه کل وب را نمیگردد؛ فقط این ایندکس را جستوجو میکند. صفحهای که ایندکس نشده باشد، برای موتور جستوجو اصلاً وجود ندارد.
ب
- بازار هدفبازار هدف گروه مشخصی از مشتریان است که محصول شما برای آنها طراحی شده و تلاش بازاریابیتان روی همانها متمرکز است. تعریف دقیق آن یعنی پذیرفتن اینکه محصول شما برای همه نیست — و همین پذیرش، نقطهٔ شروع بازاریابی مؤثر است.
- برنامهنویسیبرنامهنویسی یعنی تبدیل یک راهحل به دنبالهای از دستورهای دقیق که کامپیوتر بتواند اجرا کند. نکتهای که اغلب نادیده گرفته میشود: بخش سخت برنامهنویسی نوشتن کد نیست، بلکه فهمیدن دقیق مسئله و طراحی راهحل است.
- بلاکچینبلاکچین نوعی پایگاه دادهٔ مشترک است که رکوردها در آن بهصورت زنجیرهای از بلوکهای بههمقفلشده ذخیره میشوند. ویژگی اصلیاش این است که تغییر یک رکورد قدیمی، همهٔ بلوکهای بعدی را بیاعتبار میکند — و همین دستکاری را عملاً غیرممکن میسازد.
- بهرهوریبهرهوری نسبت خروجی به ورودی است — یعنی با مقدار مشخصی منابع، چقدر تولید میکنید. بهبود بهرهوری یعنی تولید بیشتر بدون مصرف منابع بیشتر، و همین آن را به تنها منبع پایدار بهبود سطح زندگی در بلندمدت تبدیل میکند.
- بهینهسازی موتور جستوجوبهینهسازی موتور جستوجو شکل کامل و فارسیِ همان چیزی است که به اختصار سئو مینامیم. این صفحه به فرایند عملی میپردازد: از کجا شروع کنید، به چه ترتیبی جلو بروید و موفقیت را چطور اندازه بگیرید.
- بوم مدل کسبوکاربوم مدل کسبوکار ابزاری یکصفحهای است که مدل کسبوکار را در نُه بلوک بههمپیوسته نمایش میدهد. ارزش اصلیاش این است که ناسازگاریها را آشکار میکند — وقتی همهچیز در یک صفحه باشد، تناقضها فوراً دیده میشوند.
- بیتکوینبیتکوین شبکهای همتابههمتا برای انتقال ارزش دیجیتال و نام واحد بومی آن، BTC، است. تراکنشها بهجای بانک مرکزی با امضای رمزنگاری، قواعد مشترک شبکه و تأیید نودهای مستقل ثبت میشوند.
- بیزینس پلنبیزینس پلن سندی مکتوب است که هدف کسبوکار، بازار، محصول، تیم، برنامهٔ عملیاتی و پیشبینی مالی را توضیح میدهد. کارکرد اصلیاش دو چیز است: روشنکردن فکر خودتان، و متقاعدکردن کسانی که باید به شما پول یا اعتماد بدهند.
پ
- پاستوریزاسیونپاستوریزاسیون فرآیند حرارتدادن کنترلشدهٔ مواد غذایی مایع در دمایی کمتر از نقطهٔ جوش است تا میکروبهای بیماریزا از بین بروند، بدون آنکه طعم و ارزش غذایی محصول بهطور محسوس تغییر کند. این روش محصول را استریل نمیکند، فقط ایمن میکند.
- پرامپتپرامپت ورودی یا مجموعه دستورهایی است که به مدل هوش مصنوعی میدهیم تا بداند چه کاری، با چه زمینهای، برای چه مخاطبی و در چه قالبی انجام دهد. پرامپت خوب جای حقیقتسنجی و بازبینی انسانی را نمیگیرد، اما احتمال رسیدن به پاسخ مرتبط و قابلاستفاده را بیشتر میکند.
- پروتکل HTTPHTTP پروتکلی است که قواعد گفتوگوی مرورگر با سرور وب را تعیین میکند: مرورگر درخواست میفرستد، سرور پاسخ میدهد. تقریباً هر صفحهای که باز میکنید، حاصل دهها درخواست و پاسخ بر پایهٔ همین پروتکل است.
- پروتکل HTTPSHTTPS نسخهٔ امن HTTP است که ارتباط میان مرورگر و سرور را رمزنگاری میکند. همان قفل کوچکی که کنار نشانی سایت میبینید. امروز استاندارد پیشفرض وب است و مرورگرها سایتهای بدون آن را ناامن علامت میزنند.
ت
- تابعتابع بلوکی نامدار از کد است که یک کار مشخص انجام میدهد و میتوان آن را بارها فراخوانی کرد. تابع معمولاً ورودی میگیرد، پردازشی انجام میدهد و خروجی برمیگرداند — و مهمتر از همه، از تکرار کد جلوگیری میکند.
- تحلیل PESTELتحلیل PESTEL چارچوبی برای بررسی عوامل کلان محیطی است که بر کسبوکار اثر میگذارند اما خارج از کنترل آن هستند: سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فناورانه، زیستمحیطی و قانونی.
- تحلیل SWOTتحلیل SWOT چارچوبی برای بررسی موقعیت یک سازمان در چهار محور است: نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها. دو مورد اول درونی و قابل کنترلاند؛ دو مورد آخر بیرونی و خارج از کنترل.
- تخمیرتخمیر فرآیندی است که در آن میکروارگانیسمها — عمدتاً باکتریها و مخمرها — قندهای موجود در مادهٔ غذایی را به ترکیبات دیگری مثل اسید، الکل یا گاز تبدیل میکنند. نتیجه، تغییر طعم، بافت، ماندگاری و گاهی ارزش غذایی محصول است.
- ترید ارز دیجیتالترید ارز دیجیتال خریدوفروش برنامهریزیشدهٔ داراییهای دیجیتال با هدف بهرهگرفتن از تغییر قیمت است. ترید با سرمایهگذاری بلندمدت فرق دارد و نتیجهٔ آن پس از کارمزد، لغزش قیمت، خطای تحلیل و مدیریت ریسک سنجیده میشود، نه فقط درصد معاملات موفق.
- تناسب محصول با بازارتناسب محصول با بازار وضعیتی است که در آن محصول شما نیاز واقعی گروه مشخصی از مشتریان را چنان خوب برآورده میکند که آنها خودشان به سراغتان میآیند و اگر محصول را از دستشان بگیرید، ناراحت میشوند. رسیدن به آن، مهمترین نقطهٔ عطف هر استارتاپ است.
- تورمتورم افزایش مستمر سطح عمومی قیمتها در طول زمان است. نتیجهٔ مستقیمش کاهش قدرت خرید پول است: با همان مبلغ، کالای کمتری میخرید. گرانشدن یک کالای خاص تورم نیست؛ تورم یعنی تقریباً همهچیز با هم گران شود.
- تورم رکودیتورم رکودی ترکیب همزمان سه وضعیت ناخوشایند است: تورم بالا، رشد اقتصادی راکد و بیکاری زیاد. دشواریاش در این است که ابزارهای متعارف درمان هر یک از این سه، دو مورد دیگر را بدتر میکنند.
- تولید ناخالص داخلی GDPتولید ناخالص داخلی ارزش پولی همهٔ کالاها و خدمات نهاییِ تولیدشده در مرزهای یک کشور طی یک دورهٔ مشخص است. رایجترین معیار سنجش اندازهٔ اقتصاد است — و در عین حال یکی از پرانتقادترین آنها.
- توکنتوکن دارایی دیجیتالی است که روی بلاکچینِ دیگری ساخته میشود و شبکهٔ اختصاصی خودش را ندارد. تفاوت اصلیاش با کوین همین است: کوین ارز بومی یک شبکه است، توکن مهمانی روی شبکهٔ دیگران.
- توکنومیکتوکنومیک ترکیب دو واژهٔ «توکن» و «اقتصاد» است و به مجموعهٔ قواعد اقتصادی یک پروژه اشاره دارد: چند واحد ساخته میشود، چطور توزیع میشود، چه کسی چه سهمی دارد و چه چیزی باعث میشود کسی آن را بخواهد.
خ
د
- دامنه اینترنتیدامنهٔ اینترنتی نام خوانایی است که جای نشانی عددی سرور را میگیرد. بهجای حفظکردن رشتهای از اعداد، نامی مثل estelahat.com را تایپ میکنید و DNS آن را به نشانی واقعی ترجمه میکند.
- دفتر کل توزیعشدهدفتر کل توزیعشده پایگاه دادهٔ مشترکی است که نسخههای همسان آن روی چندین کامپیوتر مستقل نگهداری و همزمان بهروز میشود. بلاکچین شناختهشدهترین شکل آن است، اما تنها شکل ممکن نیست.
- دیباگ Debugدیباگ فرایند یافتن، فهمیدن و رفع خطاهای یک برنامه است. برخلاف تصور تازهکارها، دیباگ کردن استثنا نیست — بخش عادی و بزرگی از کار روزمرهٔ هر برنامهنویس است، و مهارت در آن یکی از تفاوتهای اصلی مبتدی و حرفهای است.
- دیفای DeFiدیفای یا امور مالی غیرمتمرکز نام مجموعهای از خدمات مالی مبتنی بر بلاکچین و قرارداد هوشمند است؛ مانند مبادله، وامدهی و وامگیری. دسترسی مستقیمتر به معنی بیخطر یا کاملاً بدون واسطه بودن نیست.
ر
- رتبه گوگلرتبهٔ گوگل جایگاه یک صفحه در فهرست نتایج برای یک عبارت مشخص است. نکتهٔ مهمی که اغلب نادیده گرفته میشود: رتبه یک عدد ثابت نیست — برای هر کاربر، هر موقعیت جغرافیایی و هر دستگاه میتواند متفاوت باشد.
- رشد اقتصادیرشد اقتصادی افزایش تولید کالاها و خدمات یک اقتصاد در طول زمان است و معمولاً با درصد تغییر تولید ناخالص داخلی حقیقی سنجیده میشود. کلیدواژه «حقیقی» است: رشدی که فقط از گرانی بیاید، رشد نیست.
- رمزارزرمزارز نوعی ارز دیجیتال است که با رمزنگاری ایمن میشود و روی شبکهای غیرمتمرکز کار میکند. ویژگی تعیینکنندهاش این است که هیچ بانک، دولت یا شرکتی آن را صادر یا کنترل نمیکند؛ قواعدش را کد و توافق شبکه تعیین میکند.
- رپورتاژ آگهیرپورتاژ آگهی محتوایی پولی است که با فرم و لحن رسانهٔ میزبان منتشر میشود اما هدف تجاری دارد؛ یعنی معرفی برند، محصول یا دیدگاه سفارشدهنده. رپورتاژ خوب باید برای مخاطب ارزش مستقل داشته باشد و رابطهٔ مالی آن نیز شفاف بماند.
- رکود اقتصادیرکود اقتصادی دورهای از کاهش قابل توجه و فراگیر فعالیت اقتصادی است که چند ماه ادامه مییابد. تعریف عملی رایج، دو فصل پیاپی رشد منفی است — هرچند نهادهای تخصصی معیارهای گستردهتری به کار میبرند.
ز
س
- سئو SEOسئو مجموعه اقداماتی است که باعث میشود صفحات یک سایت در نتایج غیرپولی موتورهای جستوجو بالاتر دیده شوند. برخلاف تبلیغات، در سئو بابت هر کلیک پولی پرداخت نمیکنید؛ در عوض روی کیفیت محتوا، ساختار فنی سایت و اعتبار دامنه سرمایهگذاری میکنید.
- سئو تکنیکالسئو تکنیکال مجموعه اقدامهایی است که دسترسی ربات، خزش، رندر، فهم ساختار و ایندکسکردن نسخهٔ درست صفحات را آسان میکند. این کار زیرساخت دیدهشدن محتوای خوب است و بهتنهایی جای محتوا، اعتبار و پاسخ مفید را نمیگیرد.
- سیاست مالیسیاست مالی استفادهٔ دولت از دو اهرم مالیات و مخارج عمومی برای اثرگذاری بر اقتصاد است. برخلاف سیاست پولی که بانک مرکزی اجرا میکند، این سیاست از مسیر بودجه و تصمیم سیاسی میگذرد.
- سیاست پولیسیاست پولی مجموعه اقدامات بانک مرکزی برای کنترل حجم پول و نرخ بهره است، با هدف اصلی حفظ ثبات قیمتها. ابزار آن پول است — در برابر سیاست مالی که ابزارش بودجه و مالیات دولت است.
ش
- شماره شباشماره شبا شناسهٔ استاندارد حساب بانکی ایران در قالب IBAN است که برای شناسایی حساب در انتقال وجه به کار میرود. شبا با شماره کارت یکی نیست و داشتن ساختار معتبر، مالکیت یا درستبودن نام گیرنده را تضمین نمیکند.
- شیگرایی OOPشیگرایی سبکی از برنامهنویسی است که در آن برنامه از مجموعهای از اشیاء ساخته میشود؛ هر شیء دادههای خودش را نگه میدارد و رفتارهای مربوط به آن دادهها را انجام میدهد. هدف اصلیاش مدیریت پیچیدگی در نرمافزارهای بزرگ است.
ع
- عامل هوشمندعامل هوشمند سیستمی است که محیط خود را درک میکند، دربارهٔ آن تصمیم میگیرد و برای رسیدن به هدفی مشخص عمل میکند. تفاوت کلیدیاش با یک مدل معمولی این است که فقط پاسخ نمیدهد؛ کاری انجام میدهد و نتیجهٔ کارش را میبیند.
- عرضه در گردشعرضهٔ در گردش تعداد واحدهایی از یک رمزارز است که در حال حاضر در دست عموم و قابل خرید و فروشاند. این عدد واحدهای قفلشده، منتشرنشده یا سوزاندهشده را شامل نمیشود و مبنای محاسبهٔ ارزش بازار است.
- عرضه و تقاضاعرضه و تقاضا بنیادیترین الگوی اقتصاد است: تقاضا یعنی مقداری که خریداران در هر قیمت میخواهند بخرند، و عرضه یعنی مقداری که فروشندگان در هر قیمت حاضرند بفروشند. برخورد این دو، قیمت بازار را میسازد.
ف
- فرآوری فوقالعادهغذای فرآوریشدهٔ فوقالعاده به فرمولاسیونهای صنعتی گفته میشود که عمدتاً از مواد استخراجشده و افزودنیهایی ساخته شدهاند که در آشپزخانهٔ خانگی به کار نمیروند. تمایز آن با «غذای فرآوریشده» مهم است — نان و پنیر فرآوریشدهاند اما در این گروه قرار نمیگیرند.
- فرآوری مواد غذاییفرآوری مواد غذایی به هر تغییری گفته میشود که پس از برداشت محصول خام روی آن انجام میشود تا خوراکیتر، ماندگارتر یا ایمنتر شود. برخلاف تصور رایج، فرآوری ذاتاً بد نیست — شستن، پختن و پاستوریزهکردن هم فرآوریاند.
- فسخ قراردادفسخ قرارداد برهمزدن یکجانبهٔ قرارداد معتبر با تکیه بر حق قانونی یا حق پیشبینیشده در قرارداد است. پشیمانی ساده معمولاً حق فسخ ایجاد نمیکند و فسخ با اقاله، انفساخ و ابطال تفاوت دارد.
- فلوچارتفلوچارت یا نمودار گردش کار، نمایش تصویری یک فرایند یا الگوریتم با شکلهای استاندارد است. هر شکل معنای مشخصی دارد و فلشها مسیر اجرا را نشان میدهند. کاربردش فراتر از برنامهنویسی است و در طراحی هر فرایندی به کار میآید.
- فومو FOMOفومو مخفف Fear of Missing Out و به معنی «ترس از عقبماندن یا از دستدادن فرصت» است؛ نگرانیای که وقتی دیگران را در حال تجربه، خرید یا موفقیتی جذاب میبینیم، ما را به تصمیم عجولانه یا بررسی مداوم وادار میکند.
- فونتفونت فایل یا منبعی است که شکل قابل نمایش حروف، اعداد و نشانهها را همراه با اطلاعاتی مثل وزن، فاصلهگذاری و جایگزینهای نگارشی در اختیار نرمافزار میگذارد. در گفتوگوی روزمره فونت و تایپفیس یکی گرفته میشوند، اما از نظر تخصصی دقیقاً یک چیز نیستند.
ق
- قراردادقرارداد توافقی است که برای طرفها حق و تعهد حقوقی ایجاد میکند. در حقوق ایران، اعتبار و آثار آن به قصد و رضایت، اهلیت، موضوع معین، مشروعیت جهت و قواعد آمره وابسته است؛ صرف امضا همهٔ شرطها را معتبر نمیکند.
- قند خون ناشتاقند خون ناشتا مقدار گلوکز پلاسما پس از دستکم ۸ ساعت نخوردن غذا و نوشیدنی کالریدار است. این آزمایش برای غربالگری و تشخیص دیابت به کار میرود، اما نتیجهٔ غیرطبیعی معمولاً باید با ارزیابی پزشکی و آزمایش تأییدی سنجیده شود.
ک
- کامپایلرکامپایلر برنامهای است که کل کد نوشتهشده به زبان سطح بالا را یکجا به زبان قابل فهم برای ماشین ترجمه میکند و یک فایل اجرایی میسازد. پس از این ترجمه، برنامه بدون نیاز به کامپایلر اجرا میشود.
- کلاسکلاس نقشه یا قالبی است که تعیین میکند یک نوع شیء چه ویژگیهایی دارد و چه کارهایی میتواند انجام دهد. از روی یک کلاس میتوان بینهایت شیء ساخت که هر کدام دادههای خودشان را دارند اما رفتار مشترکی نشان میدهند.
- کلمه کلیدیکلمهٔ کلیدی همان عبارتی است که کاربر در کادر جستوجو تایپ میکند. در سئو، کلیدواژه صرفاً یک واژه نیست؛ نمایندهٔ یک نیاز است — و کار شما پاسخدادن به آن نیاز است، نه تکرار آن واژه در متن.
- کوینکوین ارز بومی یک بلاکچین مستقل است — یعنی شبکهٔ اختصاصی خودش را دارد و کارمزد تراکنشهای آن شبکه با همان پرداخت میشود. این ویژگی، کوین را از توکن جدا میکند که روی شبکهٔ دیگری میزبانی میشود.
- کیف پول ارز دیجیتالکیف پول ارز دیجیتال ابزاری برای مدیریت کلیدها، مشاهدهٔ موجودی و امضای تراکنشهای بلاکچینی است. کوینها معمولاً داخل برنامه ذخیره نمیشوند؛ سابقه و مالکیت روی شبکه است و کلید، اختیار خرجکردن را ثابت میکند.
گ
ل
م
- مارکت کپمارکت کپ یا ارزش بازار، حاصلضرب قیمت هر واحد در عرضهٔ در گردش است. این عدد اندازهٔ نسبی یک دارایی را نشان میدهد و برخلاف تصور رایج، بههیچوجه به معنی مقدار پولی نیست که وارد آن شده است.
- ماندگاریماندگاری مواد غذایی مدت زمانی است که محصول در شرایط مشخص نگهداری، ایمنی و کیفیت قابلقبول خود را حفظ میکند. ماندگاری یک عدد ذاتی و همیشگی نیست؛ فرمول، فرایند، بستهبندی، دما و وضعیت پس از بازشدن آن را تغییر میدهند.
- متغیرمتغیر نامی است که به یک مقدار در حافظه اشاره میکند. بهجای اینکه با آدرسهای عددی حافظه کار کنید، به مقدار نامی معنادار میدهید و از آن پس با همان نام به آن دسترسی دارید.
- مدل زبانی بزرگ LLMمدل زبانی بزرگ یا LLM سامانهای یادگیریماشینی است که الگوهای زبان را از حجم زیادی متن میآموزد و بر اساس زمینه، واحدهای بعدی متن را پیشبینی میکند. توانایی تولید پاسخ شبیه فهم انسانی است، اما به معنی آگاهی، حافظهٔ واقعی یا درستی قطعی گفتهها نیست.
- مدل هوش مصنوعیمدل هوش مصنوعی حاصل نهایی فرایند آموزش است: یک فایل حاوی میلیونها یا میلیاردها عدد (پارامتر) که الگوهای استخراجشده از دادههای آموزشی را در خود نگه داشتهاند. مدل، خودِ برنامه نیست؛ «دانشی» است که برنامه از آن استفاده میکند.
- مدل کسبوکارمدل کسبوکار توضیح میدهد که یک سازمان چطور ارزش میآفریند، آن را به مشتری میرساند و از آن درآمد کسب میکند. به بیان ساده، پاسخ به این پرسش: «چطور پول درمیآوریم؟» — اما پاسخی که هر سه بخش را با هم توضیح دهد.
- مرورگر وبمرورگر وب نرمافزاری است که فایلهای یک صفحهٔ وب را دریافت میکند، تفسیر میکند و آن را به تصویری که میبینید تبدیل میکند. مرورگر امروز فقط نمایشگر سند نیست؛ عملاً یک سیستمعامل کوچک است که برنامههای کامل را اجرا میکند.
- مزیت رقابتیمزیت رقابتی چیزی است که باعث میشود مشتری شما را به رقیب ترجیح دهد و رقیب نتواند بهسادگی آن را تقلید کند. کلیدواژه، بخش دوم است: مزیتی که ظرف یک ماه قابل کپی باشد، اصلاً مزیت نیست.
- مفسرمفسر برنامهای است که کد را خطبهخط و همزمان با اجرا ترجمه و اجرا میکند. برخلاف کامپایلر ، فایل اجرایی مستقلی نمیسازد؛ برای هر بار اجرا، خودِ مفسر باید حاضر باشد.
- موتور جستوجوموتور جستوجو سامانهای است که صفحات وب را جمعآوری و فهرستبندی میکند و سپس در پاسخ به عبارت کاربر، مرتبطترین آنها را مرتبشده نمایش میدهد. برخلاف تصور، هنگام جستوجو کل وب گشته نمیشود؛ فقط فهرست از پیش ساختهشدهٔ آن جستوجو میشود.
ن
- نتایج ارگانیکنتایج ارگانیک آن دسته از نتایج جستوجو هستند که جایگاهشان را از الگوریتم گرفتهاند، نه از پرداخت پول. در مقابل آنها نتایج پولی (آگهی) قرار دارد که همیشه باید با برچسب مشخص از نتایج طبیعی جدا شوند.
- نرخ ارزنرخ ارز قیمت یک پول بر حسب پول دیگر است؛ مثلاً چند واحد پول داخلی برای خرید یک دلار لازم است. ترتیب نوشتن جفتارز، نوع بازار، زمان و کارمزد تعیین میکند عددی که میبینیم دقیقاً چه معنایی دارد.
- نیت جستوجونیت جستوجو یعنی هدف واقعی کاربر از تایپ یک عبارت. دو نفر ممکن است عبارت یکسانی جستوجو کنند اما یکی دنبال یادگیری باشد و دیگری دنبال خرید. تشخیص نادرست نیت، شایعترین دلیل شکست محتوایی است که از هر نظر دیگر بیعیب به نظر میرسد.
و
- وایت پیپروایتپیپر سند رسمی و فنی یک پروژه است که مسئله، راهحل پیشنهادی، معماری فنی و مدل اقتصادی را توضیح میدهد. در دنیای کریپتو، این سند نقش «شناسنامهٔ» پروژه را دارد — اما هیچ نهادی صحت محتوایش را تأیید نمیکند.
- وایفایوایفای خانوادهای از فناوریهای شبکهٔ بیسیم است که دستگاهها را از راه امواج رادیویی به یک شبکهٔ محلی متصل میکند. وایفای با اینترنت یکی نیست: ممکن است اتصال بیسیم برقرار باشد اما مسیر اینترنت قطع یا محدود باشد.
- وبوب یا شبکهٔ جهانی، سامانهای از اسناد بههمپیوسته است که روی اینترنت اجرا میشود. ایدهٔ بنیادیاش ابرپیوند است: امکان پریدن از هر سند به سند دیگر با یک کلیک، بدون اینکه مهم باشد آن سند روی کدام سرور در کدام کشور است.
- وبسایتوبسایت مجموعهای از صفحات بههمپیوسته است که زیر یک دامنه منتشر میشوند و معمولاً هدف و مالک مشترکی دارند. هر سایت روی سروری میزبانی میشود و از طریق مرورگر با نشانیاش در دسترس است.
ه
- هوش مصنوعیهوش مصنوعی شاخهای از علوم کامپیوتر است که سیستمهایی میسازد تا کارهایی را انجام دهند که تا پیش از این به هوش انسانی نیاز داشت: دیدن، شنیدن، فهمیدن زبان، تصمیمگیری و پیشبینی. نکتهٔ کلیدی این است که این سیستمها بهجای اینکه قدمبهقدم برنامهریزی شوند، از داده «یاد میگیرند».
- هوش مصنوعی عمومی AGIهوش مصنوعی عمومی (AGI) به سیستمی فرضی گفته میشود که بتواند هر کار فکریای را که انسان از پس آن برمیآید یاد بگیرد و انجام دهد — نه فقط یک کار خاص. چنین سیستمی امروز وجود ندارد و هیچ اجماعی دربارهٔ زمان یا حتی امکان ساخت آن نیست.
- هوش مصنوعی محدود ANIهوش مصنوعی محدود (ANI) به سیستمی گفته میشود که فقط در یک قلمرو مشخص عمل میکند و بیرون از آن قلمرو هیچ تواناییای ندارد. این تنها نوع هوش مصنوعی است که تا امروز ساخته شده — از فیلتر هرزنامه و مسیریاب تا پیشرفتهترین مدلهای زبانی.
- هوش مصنوعی مولدهوش مصنوعی مولد دستهای از مدلهاست که بهجای دستهبندی یا پیشبینی، محتوای تازه میسازد: متن، تصویر، صدا، ویدیو یا کد. تفاوت بنیادیاش با نسل قبلی این است که خروجیاش انتخاب از میان گزینههای موجود نیست، بلکه چیزی است که پیش از این وجود نداشته.
- هوش مصنوعی چندوجهیهوش مصنوعی چندوجهی به مدلهایی گفته میشود که میتوانند بیش از یک نوع داده را همزمان پردازش کنند — مثلاً متن و تصویر و صدا با هم. تفاوت مهم با کنار هم گذاشتن چند مدل جداگانه این است که مدل چندوجهی این نوعها را در یک فضای معنایی مشترک نمایش میدهد و میتواند میانشان ارتباط برقرار کند.
A–Z
- ActuallyActually یعنی «در واقع» یا «راستش». کاربرد اصلیاش تصحیح یک تصور نادرست یا بیان چیزی برخلاف انتظار شنونده است. مهمترین نکته برای فارسیزبانان: این واژه بهمعنی «در حال حاضر» نیست — این یکی از پرتکرارترین اشتباهات است.
- BasicallyBasically یعنی «اساساً»، «در اصل» یا «خلاصهاش اینکه». کاربردش خلاصهکردن چیزی پیچیده به سادهترین شکل ممکن است. در انگلیسی محاورهای بسیار پرکاربرد است — تا حدی که اغلب صرفاً یک واژهٔ پرکننده میشود.
- By the wayBy the way یعنی «راستی» یا «در ضمن». برای وارد کردن موضوعی تازه و جانبی به گفتوگو به کار میرود — چیزی که به بحث اصلی ربط مستقیمی ندارد اما یادتان آمده و میخواهید بگویید. مخفف نوشتاری آن BTW است.
- CSSCSS زبان استایلدهی وب است که نحوهٔ نمایش عناصر HTML را کنترل میکند؛ از رنگ، فونت و فاصله تا چیدمان واکنشگرا و انیمیشن. واژهٔ Cascading به قواعدی اشاره دارد که تعارض میان چند سبک را حل میکنند.
- CanonicalCanonical نشانهای است که URL ترجیحی میان نسخههای یکسان یا بسیار مشابه را معرفی میکند. تگ canonical یک راهنمای قوی برای موتور جستوجوست، نه دستور قطعی؛ سیگنالهای متناقض میتوانند باعث انتخاب URL دیگری شوند.
- DNSDNS سامانهای است که نامهای خوانای وب را به نشانیهای عددی سرورها ترجمه میکند. بدون آن، برای باز کردن هر سایتی باید رشتهای از اعداد را حفظ میکردید. به همین دلیل گاهی آن را «دفترچه تلفن اینترنت» مینامند.
- DefinitelyDefinitely یعنی «قطعاً» یا «حتماً» و بالاترین درجهٔ قطعیت را میرساند. در مکالمه بیشتر برای موافقت پرشور یا تأیید قاطع به کار میرود. این واژه در عین حال یکی از پرغلطترین واژههای انگلیسی از نظر املاست.
- ExactlyExactly یعنی «دقیقاً». دو کاربرد اصلی دارد: تأکید بر دقت یک عدد یا توصیف، و — بسیار پرکاربردتر — اعلام موافقت کامل با حرف طرف مقابل، معادل «دقیقاً همین!» در فارسی.
- HTMLHTML زبان نشانهگذاری استاندارد وب است که ساختار و معنای محتوای صفحه را تعریف میکند؛ مثل عنوان، بند، پیوند، تصویر، فهرست و فرم. HTML زبان برنامهنویسی نیست، زیرا منطق و الگوریتم اجرا نمیکند.
- It dependsIt depends یعنی «بستگی دارد». وقتی به کار میرود که پاسخ یک پرسش، مطلق نیست و به شرایط بستگی دارد. یکی از کاربردیترین عبارتهای انگلیسی است، چون هم دقیق است و هم شما را از دادن پاسخ نادرست نجات میدهد.
- LiterallyLiterally یعنی «بهمعنای واقعی کلمه» یا «تحتاللفظی». کاربرد اصلیاش این است که تأکید کنید چیزی واقعاً اتفاق افتاده، نه بهصورت استعاری. اما در انگلیسی محاورهای، این واژه بهطور گسترده در معنای معکوس — یعنی برای تأکید بر اغراق — هم به کار میرود.
- MVPMVP یا حداقل محصول پذیرفتنی، کوچکترین نسخهٔ واقعی محصول است که برای گروهی مشخص ارزش کافی ایجاد میکند و امکان سنجش یک فرضیهٔ مهم کسبوکار را با رفتار کاربر میدهد. MVP مترادف محصول ناقص یا بیکیفیت نیست.
- MerhabaMerhaba در ترکی استانبولی یعنی «سلام» و برای آغاز گفتوگو در موقعیت رسمی و دوستانه به کار میرود. پاسخ طبیعی آن نیز میتواند Merhaba یا Selam باشد.
- NFTNFT یا توکن غیرقابلتعویض، رکوردی منحصربهفرد روی بلاکچین است که میتواند مالکیت یا اصالت یک شناسهٔ دیجیتال را نشان دهد. خود توکن با تصویر، فایل و حق مؤلف آن یکی نیست و ارزشش به کاربرد و حقوق متصل به آن بستگی دارد.
- Never mindNever mind یعنی «بیخیال»، «مهم نیست» یا «ولش کن». دو کاربرد اصلی دارد که کاملاً متفاوتاند: پسگرفتن حرف یا سؤال خودتان، و دلداریدادن به کسی که نگران چیزی است.
- ProbablyProbably یعنی «احتمالاً» و درجهٔ نسبتاً بالایی از احتمال را میرساند — چیزی حدود هفتاد تا نود درصد. جایگاه دقیق آن روی طیف احتمال، یکی از مهمترین نکاتی است که زبانآموزان باید بیاموزند.
- SERPSERP سرواژهٔ «صفحهٔ نتایج موتور جستوجو» است — همان صفحهای که پس از زدن دکمهٔ جستوجو میبینید. شناخت اجزای این صفحه، پایهٔ هر تصمیم درست در سئوست، چون ساختار آن تعیین میکند اصلاً چه نوع محتوایی شانس دیدهشدن دارد.
- TeşekkürlerTeşekkürler در ترکی استانبولی یعنی «ممنون» یا «متشکرم». شکل کاملتر Teşekkür ederim و پاسخ رایج به هر دو Rica ederim به معنی «خواهش میکنم» است.
- URLURL نشانی یکتای یک منبع روی وب است — همان چیزی که در نوار نشانی مرورگر میبینید. هر URL دقیقاً میگوید با چه پروتکلی، به کدام سرور، و برای گرفتن کدام فایل باید مراجعه شود.
- WhateverWhatever دو زندگی کاملاً متفاوت دارد. در کاربرد دستوری یعنی «هر چه» یا «هر چیزی که». اما بهعنوان پاسخ کوتاه و مستقل، معنایی کاملاً متفاوت میگیرد: بیاعتنایی، بیحوصلگی یا حتی بیادبی — چیزی نزدیک به «حالا هر چی» یا «به من چه».