وب
World Wide Web — WWWوب یا شبکهٔ جهانی، سامانهای از اسناد بههمپیوسته است که روی اینترنت اجرا میشود. ایدهٔ بنیادیاش ابرپیوند است: امکان پریدن از هر سند به سند دیگر با یک کلیک، بدون اینکه مهم باشد آن سند روی کدام سرور در کدام کشور است.
ایدهای که همهچیز را تغییر داد
وب در سال ۱۹۸۹ در آزمایشگاه CERN پیشنهاد شد تا پژوهشگران بتوانند اسنادشان را راحتتر با هم به اشتراک بگذارند. مسئله این بود: اطلاعات روی کامپیوترهای مختلف با قالبهای متفاوت پراکنده بود و پیداکردن ارتباط میانشان دشوار.
راهحل، مفهوم ابرمتن بود — متنی که در آن میتوان به متن دیگری ارجاع داد و با یک کلیک به آن رفت. این ایده ساده به نظر میرسد، اما پیامدش دگرگونکننده بود: اطلاعات از ساختار درختی و سلسلهمراتبی به ساختاری شبکهای تبدیل شد که هر نقطهاش میتوانست به هر نقطهٔ دیگر وصل شود.
در سال ۱۹۹۳، CERN فناوری وب را بدون هیچ حق امتیازی در اختیار عموم گذاشت. بسیاری معتقدند اگر این تصمیم گرفته نشده بود، وب هرگز به این گستردگی نمیرسید و احتمالاً به چند شبکهٔ تجاری ناسازگار تکهتکه میشد.
سه فناوری پایه
وب روی سه ستون بنا شده که هر سه از ابتدا طراحی شدند و هنوز پابرجا هستند:
| فناوری | نقش |
|---|---|
| URL | نشانی یکتای هر منبع — تا بدانیم چه چیزی کجاست |
| HTTP | قواعد درخواست و دریافت آن منبع |
| HTML | زبان توصیف ساختار سند و پیوندهایش |
ترکیب این سه کافی است تا وب کار کند: نشانی میدهید، پروتکل آن را میآورد، و زبان نشانهگذاری تعیین میکند چطور نمایش داده شود. هر چیز دیگری — تصویر، ویدیو، برنامههای تعاملی — بعداً روی همین پایه اضافه شد.
وب سطحی، عمیق و تاریک
این سه اصطلاح مدام با هم اشتباه گرفته میشوند:
- وب سطحی. صفحاتی که موتورهای جستوجو ایندکس کردهاند و با جستوجوی معمولی پیدا میشوند. برخلاف تصور، این بخش سهم کوچکی از کل وب است.
- وب عمیق. هر صفحهای که ایندکس نشده — و این کاملاً عادی و بیخطر است. صندوق ایمیل شما، صفحهٔ حساب بانکیتان، پروندهٔ پزشکی و پایگاههای دادهٔ سازمانی همگی وب عمیقاند. اینجا بخش عمدهٔ حجم وب است.
- وب تاریک. زیرمجموعهٔ بسیار کوچکی از وب عمیق که فقط با نرمافزارهای خاص و از طریق شبکههای ناشناسساز قابل دسترسی است.
«وب عمیق» جای خطرناکی نیست؛ صفحهٔ ورود ایمیل شما بخشی از آن است. آنچه در رسانهها با لحن هشدارآمیز توصیف میشود، وب تاریک است که سهم بسیار ناچیزی از کل وب دارد.
وب ۱، ۲ و ۳
تقسیمبندی رایجی که مسیر تحول وب را توصیف میکند:
وب ۱ — فقط خواندنی. صفحات ثابتی که سازنده منتشر میکرد و کاربر فقط میخواند. تعامل تقریباً صفر بود.
وب ۲ — خواندنی و نوشتنی. کاربر خودش تولیدکنندهٔ محتوا شد: شبکههای اجتماعی، ویکیها، نظرات و ویدیوهای کاربران. هزینهاش تمرکز شدید قدرت در چند پلتفرم بزرگ و مسئلهٔ مالکیت داده بود.
وب ۳ — پیشنهاد بازگشت مالکیت. ایدهای که میگوید کاربر باید مالک داده و هویت دیجیتال خود باشد، با تکیه بر فناوریهای غیرمتمرکز. این مرحله هنوز عمدتاً در حد پیشنهاد است و نقدهای جدی هم دارد — از جمله اینکه بسیاری از سرویسهای بهاصطلاح غیرمتمرکز، در عمل به چند ارائهدهندهٔ زیرساخت متکیاند.
پرسشهای متداول دربارهٔ وب
چرا بعضی نشانیها با www شروع میشوند و بعضی نه؟
پیشوند www صرفاً یک قرارداد قدیمی برای نامگذاری زیردامنه است و هیچ الزام فنی ندارد. امروز بسیاری از سایتها آن را حذف کردهاند. نکتهٔ مهم برای مدیران سایت این است که یکی از این دو را انتخاب و دیگری را به آن هدایت کنند، وگرنه ممکن است یک محتوا با دو نشانی متفاوت در دسترس باشد.
وب چقدر بزرگ است؟
عدد دقیقی وجود ندارد و نمیتواند وجود داشته باشد. بخش بزرگی از وب پشت ورود کاربری است و شمردنی نیست؛ ضمناً بسیاری از صفحات بهصورت پویا و در لحظهٔ درخواست ساخته میشوند، پس تعدادشان عملاً بینهایت است.
آیا وب و مرورگر یکی هستند؟
خیر. مرورگر نرمافزاری است که به شما اجازهٔ دسترسی به وب را میدهد — مثل تفاوت تلویزیون با برنامههای تلویزیونی. مرورگرهای مختلف، همان وب واحد را نمایش میدهند.
اصطلاحات همخانوادهٔ اینترنت و وب
مشاهدهٔ همه ←- اینترنتاینترنت شبکهای جهانی از شبکههای کوچکتر است که با قواعد ارتباطی مشترک به هم وصل شدهاند. نکتهای که اغلب اشتباه گرفته میشود: اینترنت زیرساخت است و وب فقط یکی از سرویسهایی است که روی آن اجرا میشود.
- وبسایتوبسایت مجموعهای از صفحات بههمپیوسته است که زیر یک دامنه منتشر میشوند و معمولاً هدف و مالک مشترکی دارند. هر سایت روی سروری میزبانی میشود و از طریق مرورگر با نشانیاش در دسترس است.
- مرورگر وبمرورگر وب نرمافزاری است که فایلهای یک صفحهٔ وب را دریافت میکند، تفسیر میکند و آن را به تصویری که میبینید تبدیل میکند. مرورگر امروز فقط نمایشگر سند نیست؛ عملاً یک سیستمعامل کوچک است که برنامههای کامل را اجرا میکند.
- موتور جستوجوموتور جستوجو سامانهای است که صفحات وب را جمعآوری و فهرستبندی میکند و سپس در پاسخ به عبارت کاربر، مرتبطترین آنها را مرتبشده نمایش میدهد. برخلاف تصور، هنگام جستوجو کل وب گشته نمیشود؛ فقط فهرست از پیش ساختهشدهٔ آن جستوجو میشود.
- URLURL نشانی یکتای یک منبع روی وب است — همان چیزی که در نوار نشانی مرورگر میبینید. هر URL دقیقاً میگوید با چه پروتکلی، به کدام سرور، و برای گرفتن کدام فایل باید مراجعه شود.
- دامنه اینترنتیدامنهٔ اینترنتی نام خوانایی است که جای نشانی عددی سرور را میگیرد. بهجای حفظکردن رشتهای از اعداد، نامی مثل estelahat.com را تایپ میکنید و DNS آن را به نشانی واقعی ترجمه میکند.
برای درک کاملتر، اینها را هم بخوانید
- اینترنتاینترنت شبکهای جهانی از شبکههای کوچکتر است که با قواعد ارتباطی مشترک به هم وصل شدهاند. نکتهای که اغلب اشتباه گرفته میشود: اینترنت زیرساخت است و وب فقط یکی از سرویسهایی است که روی آن اجرا میشود.
- وبسایتوبسایت مجموعهای از صفحات بههمپیوسته است که زیر یک دامنه منتشر میشوند و معمولاً هدف و مالک مشترکی دارند. هر سایت روی سروری میزبانی میشود و از طریق مرورگر با نشانیاش در دسترس است.
- مرورگر وبمرورگر وب نرمافزاری است که فایلهای یک صفحهٔ وب را دریافت میکند، تفسیر میکند و آن را به تصویری که میبینید تبدیل میکند. مرورگر امروز فقط نمایشگر سند نیست؛ عملاً یک سیستمعامل کوچک است که برنامههای کامل را اجرا میکند.
- URLURL نشانی یکتای یک منبع روی وب است — همان چیزی که در نوار نشانی مرورگر میبینید. هر URL دقیقاً میگوید با چه پروتکلی، به کدام سرور، و برای گرفتن کدام فایل باید مراجعه شود.